مدیومها برای استفاده بهتر از مواد و رنگها به کار میروند. اگر بخواهید رنگ براقتر یا بافتدارتر شود، غلظت آن تغییر کند یا دیرتر خشک شود، مدیوم به شما امکان میدهد عملکرد رنگ را تا حد زیادی کنترل کنید. اگرچه بسیاری از رنگها قابلیت استفاده مستقیم را دارند، اما مدیوم رنگ به هنرمندان این امکان را میدهد تا تکنیکها و جلوههای خلاقانهای را به تصویر بکشند. در این مقاله به بررسی جامع انواع مدیوم رنگ پرداختیم و علاوه بر معرفی برندهای معتبر، نکات کلیدی و ضروری برای انتخاب بهترین گزینه را در اختیار شما قرار میدهیم.
فهرست مطالب
- مدیوم رنگ چیست؟
- مدیوم چه تاثیری روی رنگ میگذارد؟
- انواع مدیوم رنگ
- نکات کاربردی برای خرید انواع مدیوم رنگ
- کلام آخر
- سوالات متداول
مدیوم رنگ چیست؟
اگر با نقاشی و رنگآمیزی سروکار داشته باشید، احتمالاً واژهی مدیوم (Medium) را زیاد شنیدهاید. اما مدیوم دقیقاً چیست و چه کاربردی دارد؟ به زبان ساده، مدیوم مادهای است که به رنگ اضافه میشود تا ویژگیها و نحوهی عملکرد آن را تغییر دهد یا بهبود ببخشد. انتخاب مدیوم مناسب میتواند تأثیر چشمگیری بر نتیجهی نهایی کار داشته باشد؛ از ظاهر و بافت رنگ گرفته تا زمان خشک شدن و میزان براقیت آن.
مدیوم چه تاثیری روی رنگ میگذارد؟
مدیومها بسته به نوع و ترکیباتشان میتوانند ویژگیهای مختلف رنگ را تغییر دهند، از جمله:
- سرعت خشک شدن: میتوانند زمان خشک شدن رنگ را افزایش یا کاهش دهند.
- غلظت و ویسکوزیته: رنگ را رقیقتر یا غلیظتر میکنند.
- بافت: به ایجاد بافتهای نرم، ضخیم، مات یا برجسته کمک میکنند.
- سیالیت: حرکت و پخش شدن رنگ روی سطح را کنترل میکنند.
- چسبندگی: میتوانند میزان چسبندگی رنگ به سطح را بهبود دهند.
- براقیت: ظاهر نهایی رنگ را به سمت مات، نیمهبراق یا براق تغییر میدهند.
به همین دلیل، مدیوم فقط یک مادهی جانبی نیست؛ بلکه میتواند بخشی مهم از فرایند خلق اثر و کنترل نتیجهی نهایی باشد.
انواع مدیوم رنگ
هر تکنیک نقاشی، از آبرنگ و گواش گرفته تا رنگ روغن، اکریلیک، رنگ شیشه و رنگ پارچه، مدیومهای مخصوص خود را دارند که در ادامه به شرح کامل آنها میپردازیم:
انواع مدیوم رنگ روغن
مدیومهای مخصوص رنگ روغن بر اساس کاربرد و مواد تشکیلدهنده، در ۵ دستهی تخصصی زیر قرار میگیرند:
۱. مدیومهای بر پایه حلال (رقیقکننده و خشککن)
این مدیومها جهت تنظیم غلظت رنگ و مدیریت سرعت اکسیداسیون (خشک شدن) به کار میروند:
- تربانتین (Turpentine): حلال سنتی با منشأ گیاهی (صمغ درخت کاج) که رنگ را بهشدت رقیق کرده و سرعت خشک شدن آن را افزایش میدهد. این ماده برای لایههای اولیه و تکنیکهای شستوشوی رنگی گزینهای کلاسیک و عالی است؛ با این حال، به دلیل بخارات قوی و احتمال کدر شدن رنگ در صورت مصرف بیشازحد، باید با احتیاط استفاده شود.
- وایت اسپریت (White Spirit): رقیقکنندهای نفتی که به دلیل بوی ملایمتر نسبت به تربانتین، محبوبیت بیشتری دارد. این حلال علاوه بر رقیقسازی سریع رنگ، برای پاکسازی قلمموها نیز بسیار کاربردی است.
- سانسادور (Sansodor): نوعی رقیقکنندهی کمبو با منشأ نفتی که بهعنوان جایگزینی ایمنتر برای تربانتین و وایت اسپریت شناخته میشود. اگرچه سرعت خشک شدن آن کمتر است، اما برای محیطهای بسته و جلسات نقاشی طولانیمدت گزینهای ایدهآل به شمار میآید.
- اسکاتیف (Siccative): خشککنندهای قوی که فرایند اکسیداسیون رنگ را تسریع میکند. استفاده از این ماده باید با دقت فراوان و بهصورت بسیار محدود صورت گیرد تا از بروز نقصهایی نظیر چروکشدگی سطح رنگ جلوگیری شود
۲.مدیومهای پایه روغن (براقکننده)
این مدیومها نقش کلیدی در افزایش درخشش، کنترل غلظت و تنظیم زمان خشکشدن رنگ دارند:
- روغن بزرک (Linseed Oil): از پرکاربردترین مدیومها در نقاشی رنگ روغن است که ضمن کاهش غلظت، شفافیت رنگ را افزایش داده و زمان خشکشدن را طولانیتر میکند؛ ویژگی که برای تکنیکهای لایهگذاری (Glazing) بسیار کارآمد است. نوع «تصفیهشده» (Refined) آن دیرتر زرد میشود. همچنین «روغن استند» (Stand Oil) گزینهای ایدهآل برای افزایش سیالیت و دستیابی به سطحی بسیار براق است، اگرچه فرایند خشکشدن آن زمانبرتر است.
- روغن گردو (Walnut Oil): میزان زردشدگی آن کمتر از روغن بزرک است و زمان خشک شدن آن نیز کمی طولانیتر است. این روغن رنگ را روان و نرم میکند و گزینهای مناسب برای افرادی است که به روغن بزرک حساسیت دارند..
- روغن خشخاش (Poppy Oil): به دلیل شفافیت بسیار بالا و کمترین میزان زردشدگی در میان روغنها، انتخابی عالی برای رنگهای روشن محسوب میشود، هرچند زمان خشکشدن آن طولانی است.
- روغن گلرنگ (Safflower Oil): از نظر ویژگیها به روغن خشخاش شباهت دارد و با توجه به شفافیت بالا، برای ترکیب با طیفهای رنگی سفید و آبی بسیار مناسب است.
۳. مدیومهای رزینی(برای درخشش و تکنیکهای کهنهکاری)
این دسته از مدیومها به دو گروه سنتی و مدرن تقسیم میشوند که هرکدام کاربردهای خاص خود را دارند:
- مدیومهای رزینی سنتی (Dammar, Copal, Mastic): این مواد که از رزینهای طبیعی استخراج میشوند، با تربانتین ترکیب شده و مدیومی شفاف و پرجلای ایجاد میکنند که سرعت خشکشدن بالایی دارد. با این حال، به دلیل ماهیت سمی حلالهای مورد نیاز، لزوم استفاده از حلالهای قوی و خطر زردشدن یا ترکخوردگی اثر در گذر زمان (بهویژه در مورد کپال)، استفاده از آنها نیازمند دانش فنی بالا است.
- مدیومهای رزینی آلکیدی (مدرن): این مدیومها بر پایه رزینهای مصنوعی ساخته شده و جایگزینی ایمن و بینقص برای نمونههای سنتی محسوب میشوند. از مزایای بارز آنها میتوان به پایداری طولانیمدت، مقاومت در برابر زردشدگی و عدم ترکخوردگی اشاره کرد. برندهای شاخصی همچون «لیکوئین» (Liquin) و «گالکید» (Galkyd) در این دسته قرار میگیرند و به دلیل کاربری آسان و ایمنی بالاتر، انتخاب اول نقاشان معاصر هستند.
۴. مدیومهای ژلی و حجمدهنده( جانبخشی به بافت اثر)
این مدیومها با هدف افزایش ضخامت رنگ و تثبیت اثر قلممو طراحی شدهاند تا به نقاشی شما بعد و عمق ببخشند:
- مگیلپ (Megilp): یک مدیوم سنتی و ژلمانند که عمدتاً از ماستیک تهیه میشود. این مدیوم علاوه بر حفظ ضربات قلممو، برای تکنیک «امپاستو» (Impasto) و ایجاد جلوههای کهنهکاری درخشان انتخابی کلاسیک است.
- لیکویین اولئوپاستو و ایمپاستو (Liquin Oleopasto , Impasto): این محصولاتِ آلکیدی، قوام رنگ را بهطور چشمگیری افزایش داده و با حفظ بافت قلممو، بستری عالی برای ایجاد سطوح برجسته و ضخیم فراهم میکنند.
- مدیوم ژلی بدون حلال (Solvent-Free Gel): این محصول که توسط شرکت «گامبلین» عرضه شده، گزینهای هوشمندانه برای هنرمندانی است که به دنبال ایمنی در محیط کار هستند. این ژل بر پایه ترکیب روغن و آلکید بوده و بدون نیاز به حلالهای مضر، قوام و بافت مطلوب را به رنگ میبخشد.
۵. مدیومهای تخصصی و کاربردی
برخی مدیومها برای اهداف بسیار خاص و اجرای تکنیکهای ظریف طراحی شدهاند:
- فاین دیتیل (Fine Detail): برای هنرمندانی که به سطحی صاف، بدون رد قلممو و خشکشدن سریع نیاز دارند، این مدیوم بهترین گزینه برای اجرای جزئیات ظریف و لعابدهی (گلیز) است.
- موم سرد (Cold Wax): این مدیوم با پایه مومی، علاوه بر افزایش حجم رنگ، ظاهری مات و مخملی به اثر میبخشد که برای نقاشانی که به دنبال بافتهای مات هستند، ایدهآل است.
- مدیوم ماتکننده (Matting Medium): اگر میخواهید درخشش طبیعی رنگ را کاهش دهید و جلوهای مات و یکدست به نقاشی ببخشید، این مدیومها که معمولاً بر پایه موم ساخته شدهاند، تغییرات لازم را در بافت نهایی ایجاد میکنند.
برندهای معتبر مدیوم رنگ روغن
- وینزور اند نیوتن (Winsor & Newton)
- اولد هلند (Old Holland)
- رویال تلنز (Royal Talens)
- اشمینک (Schmincke)
- مایمری (Maimeri)
انواع مدیوم رنگ اکریلیک
برخلاف بسیاری از مدیومهای رنگ روغن که اغلب بوی تند و بخارات آزاردهندهای دارند، مدیومهای اکریلیک معمولاً بر پایه امولسیونهای پلیمری سازگار با خود رنگ ساخته میشوند و گزینهای ایدهآل برای کار در محیطهای بسته هستند. در ادامه، انواع مدیوم رنگ اکریلیک را بررسی میکنیم:
- مدیوم ریتاردر یا کندکننده (Retarding Medium): این ماده با به تعویق انداختن زمان خشک شدن رنگ، به هنرمند فرصت میدهد تا رنگها را با دقت بیشتری ترکیب کرده (Blending) و سایهروشنهای نرمتری ایجاد کند؛ تجربهای که بسیار به کار با رنگ روغن نزدیک است.
- مدیوم پورینگ (Pouring Medium): این مدیوم با افزایش چشمگیر سیالیت رنگ، امکان پخش یکنواخت آن بر سطح را بدون نگرانی از ترکخوردگی یا جدا شدن پیگمنتها فراهم میکند؛ گزینهای عالی برای نقاشیهای مدرن و انتزاعی.
- مدیوم لعاب یا گلیز (Glazing Medium): برای دستیابی به عمق و شفافیت بصری، این مدیوم بهترین انتخاب است. با استفاده از آن میتوانید لایههای بسیار ظریف و شفاف را روی هم قرار دهید و به غنای رنگی و جلوههایی درخشانی برسید.
- مدیوم روانکننده (Flow Improver): با کاهش کشش سطحی رنگ، موجب حرکت روان و یکدست آن بر سطح بوم میشود و برای پوششدهی سطوح بزرگ بدون باقی ماندن رد قلممو، بسیار کارآمد است.
- مدیوم رقیقکننده (Acrylic Thinner): این محصول برخلاف آب که با استفادهی بیشازحد موجب کاهش چسبندگی و تضعیف فیلم رنگ میشود، رنگ را به میزان دلخواه رقیق کرده و در عین حال استحکام و دوام آن را کاملاً حفظ میکند.
- ژلهای مدیوم (Gel Mediums): این مواد با افزایش غلظت و حجم رنگ، بستر مناسبی برای اجرای تکنیکهای برجسته (Impasto) مهیا میکنند. این ژلها در غلظتهای متنوعی عرضه میشوند و علاوه بر حجمدهی، میتوانند شفافیت رنگ را نیز ارتقا دهند.
- خمیر بافت (Texture Paste): اگر به دنبال ایجاد بافتهای خشن، سهبعدی یا دانهدار هستید، این خمیرهای کدر و غلیظ بهترین انتخاب هستند. این خمیرها را میتوان پیش از رنگآمیزی استفاده کرد و برخی انواع آن حاوی ذراتی همچون شن یا خاکاره برای ایجاد بافتهای ملموستر هستند.
- مدیوم براق (Gloss Medium): برای دستیابی به سطحی شیشهای و درخشان، این مدیوم با افزایش شفافیت و براقیت رنگ، ظاهری زنده و چشمنواز به اثر میبخشد.
- مدیوم مات (Matte Medium): برای کسانی که خواهان سطحی یکدست، نرم و بدون انعکاس نور هستند، این مدیوم با کاهش درخشش رنگ، جلوهای مات و کلاسیک ایجاد میکند.
- مدیوم نیمهبراق یا ساتن (Satin Medium): این مدیوم که تعادلی هوشمندانه میان درخشش و ماتی برقرار میکند، پرداختی ملایم و دلپذیر به رنگ میبخشد و از این رو میان هنرمندان بسیار محبوب است.
بهترین برند مدیوم رنگ اکریلیک
برندهای شناختهشده و پرطرفدار در بازار رنگ و مدیوم اکریلیک عبارتند از:
- گلدن
- لیکوئیتکس
- وینزور اند نیوتن
- آمستردام
- ریچ
- ریپن
- کادنس
- مونت مارت
انواع مدیوم آبرنگ
مدیومهای آبرنگ موادی هستند که برای تغییر رفتار، زمان خشکشدن، میزان پخششدن، شفافیت، بافت یا ظاهر نهایی رنگ به کار میروند. هر مدیوم ویژگی متفاوتی به رنگ یا سطح کار اضافه میکند و انتخاب آن به تکنیک و نتیجهی موردنظر هنرمند بستگی دارد.
1. مدیومهای بایندر یا چسباننده (Gum Arabic Watercolour Medium)
صمغ عربی (Gum Arabic) یکی از مهمترین و پایهایترین موادی است که در ساخت و کار با آبرنگ نقش دارد. این ماده بهعنوان چسباننده، رنگدانه را در کنار یکدیگر نگه میدارد و میتواند رفتار رنگ روی کاغذ را نیز تغییر دهد.
افزودن صمغ عربی باعث افزایش شفافیت و درخشش رنگ میشود و میتواند جریان رنگ را کنترل کند. همچنین با کاهش سرعت خشکشدن، زمان بیشتری برای ترکیب و جابهجایی رنگ در اختیار هنرمند قرار میدهد. استفاده از این مدیوم میتواند میزان لکشدن رنگ را نیز کاهش دهد. در صورت نیاز، صمغ عربی را میتوان با مقدار مناسبی آب رقیق کرد.
2. مدیومهای کندکنندهی خشکشدن (Glycerin Medium / Blending Medium / Slow Dry Medium)
آبرنگ در مقایسه با بسیاری از رنگها نسبتاً سریع خشک میشود. مدیومهای کندکنندهی خشکشدن با افزایش زمان بازماندن رنگ، فرصت بیشتری برای ترکیب، محو کردن، اصلاح و ایجاد انتقالهای نرم فراهم میکنند. گلیسیرین (Glycerin) یکی از موادی است که میتواند برای این منظور استفاده شود. این مدیوم بهویژه زمانی مفید است که هنرمند بخواهد مدت بیشتری روی رنگ خیس کار کند یا در تکنیکهایی مانند ترکیب تدریجی رنگها، کنترل بیشتری داشته باشد.
3. مدیومهای پخشکننده یا روانکننده (Ox Gall Flow Medium / Wetting Agent)
این دسته از مدیومها با کاهش کشش سطحی آب، باعث میشوند رنگ راحتتر روی سطح کاغذ حرکت و پخش شود. در نتیجه، رنگ میتواند نرمتر، روانتر و یکنواختتر جریان پیدا کند. Ox Gall یا مدیومهای مشابه، بهخصوص در تکنیک خیسدرخیس (Wet-on-Wet) کاربرد دارند؛ زیرا به ایجاد پخششدگیهای کنترلشده و انتقالهای نرم کمک میکنند.
4. مدیومهای اصلاحی یا کنترلی (Lifting Preparation)
مدیومهای اصلاحی معمولاً پیش از شروع نقاشی روی سطح کاغذ اعمال میشوند و پس از خشکشدن، امکان میدهند رنگ حتی در مراحل بعدی راحتتر با قلمموی خیس یا دستمال پاک یا کمرنگ شود. این نوع مدیوم برای هنرمندانی مفید است که به اصلاحپذیری بیشتر و کنترل دقیقتر رنگ روی کاغذ نیاز دارند.
5. مدیومهای بافتساز (Granulation Medium / Texture Medium)
مدیومهای بافتساز برای ایجاد تغییرات بافتی و جلوههای سطحی در نقاشی آبرنگ استفاده میشوند. برای ایجاد بافت میتوان از خمیر مدلسازی (Modeling Paste) نیز استفاده کرد که برای اجرای تکنیک «ایمپاستو» (Impasto) مناسب است. همچنین میتوان از نمک کمک گرفت. برای مثال، نمک در تماس با آبرنگ خیس میتواند با جذب آب و رنگ، الگوهای بافتی و پراکنده ایجاد کند. البته نمک یک مدیوم آبرنگ به معنای دقیق کلمه نیست، بلکه یک مادهی مورد استفاده برای ایجاد افکت است.
Aquapasto نیز برای ایجاد حجم و تغییر بافت سطح به کار میرود و میتواند بدون ایجاد ظاهر مات، به رنگ حالت برجستهتری بدهد. استفاده از آن امکان ایجاد رد قلممو و جلوهای نزدیکتر به رنگروغن را فراهم میکند.
6. مدیومهای تغییر ظاهر سطح و ایجاد افکت (Matte Medium / Gloss Medium / Iridescent Medium)
این دسته بیشتر برای تغییر ظاهر نهایی سطح نقاشی استفاده میشوند. مدیومهای ماتکننده، براقکننده و مرواریدی میتوانند میزان انعکاس نور و جلوهی بصری سطح را تغییر دهند. برای مثال، Gloss Medium باعث افزایش براقیت میشود، Matte Medium ظاهر سطح را ماتتر میکند و Iridescent Medium جلوهای مرواریدی یا درخشان ایجاد میکند.
- ماسکینگ فلوئید یا میسکیت (Masking Fluid) با رنگ ترکیب نمیشود، بلکه بهعنوان یک لایهی محافظ روی قسمتهایی از کاغذ قرار میگیرد که قرار است سفید باقی بمانند. پس از خشکشدن رنگ، میسکیت از سطح جدا میشود و سفیدی کاغذ زیر آن حفظ میشود.
- خمیر مدلسازی (Modeling Paste) نیز بیشتر یک مادهی بافتساز است تا مدیوم اختصاصی آبرنگ. میتوان آن را پیش از رنگآمیزی روی کاغذ اعمال کرد یا در برخی کاربردها با رنگ ترکیب نمود تا سطحی ضخیمتر و برجستهتر ایجاد شود. این روش میتواند جلوهای نزدیک به تکنیکهای ضخیمکاری مانند ایمپاستو (Impasto) ایجاد کند، هرچند ایمپاستو بهطور سنتی بیشتر با رنگهای غلیظ مانند رنگروغن و اکریلیک شناخته میشود.
توجه داشته باشید: میسکیت و خمیر مدلسازی، مدیوم آبرنگ نیستند، بلکه در تکنیکهای آبرنگ بسیار پرکاربردند.
بهترین مارکهای مدیوم آبرنگ
برندهای معروف و پرفروشی که سالهاست امتحان خود را پس دادهاند، عبارتاند از:
- وینزور اند نیوتن
- اشمینک
- دنیل اسمیت
- رویال تالنز / رامبراند
- هولبین
- پ ب ا
- شینهان
- میشن
- البی
انواع مدیوم گواش
بهطور کلی، مدیومهای مورد استفاده در گواش را میتوان در دو گروه اصلی قرار داد: مدیومهای تغییر ساختار و قوام رنگ و مدیومهای کنترل رفتار رنگ.
1. صمغ عربی (Gum Arabic)؛ پایهایترین مدیوم گواش
مادهای طبیعی که از شیرهی درختان اقاقیا به دست میآید، در آب حل میشود و با افزایش چسبندگی، به اتصال بهتر رنگدانهها به یکدیگر و چسبیدن آنها به سطح کمک میکند. افزودن صمغ عربی میتواند شفافیت، درخشندگی و استحکام فیلم رنگ را افزایش دهد و در برخی شرایط، زمان خشکشدن را نیز اندکی بیشتر کند. میزان تأثیر آن به مقدار مصرف و فرمولاسیون رنگ بستگی دارد.
از آنجا که صمغ عربی بخش مهمی از ساختار بسیاری از رنگهای گواش را تشکیل میدهد، میتوان آن را یکی از اصلیترین مدیومهای این حوزه دانست؛ بهخصوص زمانی که هدف، تغییر قوام یا بهبود چسبندگی رنگ باشد.
2. گواش بایندر (Gouache Binder)؛ برای ساخت و ترمیم رنگ
گواش بایندر معمولاً بر پایهی موادی مانند صمغ عربی، گلیسیرین، آب و مواد نگهدارنده فرموله میشود و وظیفهی اصلی آن، ترمیم رنگ با ایجاد یک محیط مناسب برای اتصال رنگدانه و تشکیل فیلم رنگ است. نکتهی مهم این است که ظاهر مات گواش صرفاً به وجود بایندر وابسته نیست؛ بلکه نوع و میزان رنگدانه، اندازهی ذرات و فرمولاسیون کلی رنگ نیز نقش مهمی در میزان مات یا براق بودن آن دارند.
یکی از ویژگیهای مهم گواش بایندر این است که رنگ حاصل، حتی پس از خشکشدن نیز میتواند با اضافه کردن آب دوباره فعال شود؛ ویژگیای که از خصوصیات مهم رنگهای گواش است.
3. مدیوم ترکیب و کندکنندهی خشکشدن (Blending Medium / Retarder)
گواش نسبتاً سریع خشک میشود و همین ویژگی گاهی ترکیب تدریجی رنگها یا ایجاد گذارهای نرم را دشوار میکند. مدیومهای کندکنندهی خشکشدن برای حل همین مسئله به کار میروند. این مواد با افزایش زمان کار با رنگ، فرصت بیشتری برای ترکیب، محو کردن و… در اختیار هنرمند قرار میدهند. استفاده از آنها بهخصوص در محیطهای گرم و خشک میتواند مفید باشد؛ جایی که رنگ با سرعت بیشتری آب خود را از دست میدهد.
البته همهی برندها محصولی با عنوان دقیق Blending Medium برای گواش ندارند. در برخی موارد، محصولاتی با عنوان Retarder یا مواد دیگری مانند گلیسیرین برای افزایش زمان کار با رنگ استفاده میشوند. بهتر است همیشه دستورالعمل سازندهی رنگ و مدیوم بررسی شود، زیرا فرمولاسیون محصولات مختلف با یکدیگر تفاوت دارد.
4. اکسگال (Ox Gall)؛ برای بهبود جریان و پخش رنگ
اکسگال (Ox Gall) بیشتر برای کنترل جریان و افزایش قابلیت خیسشدن رنگ استفاده میشود. این ماده با کاهش کشش سطحی آب، کمک میکند رنگ راحتتر روی کاغذ حرکت کند و بهجای جمعشدن به شکل قطره، پخش یکنواختتری داشته باشد. به همین دلیل، اکسگال میتواند در تکنیکهایی که به جریان روانتر رنگ یا پوشش یکنواختتر نیاز دارند، کاربردی باشد.
اکسگال سنتی از صفرای تصفیهشدهی گاو تهیه میشود، اما امروزه نمونههای مصنوعی و غیرحیوانی نیز وجود دارند که برای هنرمندانی که ترجیح میدهند از محصولات حیوانی استفاده نکنند، گزینهی مناسبی هستند.
- آب مهمترین ماده در کار با گواش است، اما از نظر فنی مدیوم محسوب نمیشود. آب وظیفه رقیقکردن و فعالکردن رنگ را بر عهده دارد و با افزایش یا کاهش مقدار آن میتوان غلظت رنگ را تغییر داد.
برندهای معتبر مدیوم گواش
برندهای خارجی معروف و شناختهشده عبارتاند از: اشمینک، دنیل اسمیت، وینزور اند نیوتن، رویال تالنز، هولبین، ترنر، شینهان، دالررونی و البی. در میان برندهای ایرانی نیز وستا و کیشار جز بهترینها هستند.
انواع مدیوم رنگ پارچه
مدیوم رنگ پارچه ضمن کمک به تثبیت رنگ و افزایش دوام و ماندگاری آن، دست هنرمند را برای اجرای تکنیکها و خلاقیتهای مختلف باز میگذارد. مدیومهای رنگ پارچه انواع مختلفی دارند که هرکدام کاربرد خاص خود را دارند:
1. مدیوم پارچه (Fabric Medium)؛ کاربردیترین انتخاب برای رنگآمیزی روی پارچه
مدیوم پارچه یکی از پرکاربردترین گزینهها برای کار با رنگهای اکریلیک روی پارچه است. این مدیوم با بهبود چسبندگی رنگ به الیاف، کمک میکند رنگ پس از خشکشدن انعطافپذیری بیشتری داشته باشد و کمتر دچار ترکخوردگی یا پوستهشدن شود.
یکی دیگر از مزایای Fabric Medium این است که میتوان از آن برای رقیقتر کردن رنگ بدون افت محسوس چسبندگی استفاده کرد. همچنین با تغییر رفتار رنگ، اجرای تکنیکهایی مانند سایهروشن، ترکیب رنگها و ایجاد لایههای نرمتر را آسانتر میکند.
2. چسب بیندر (Textile Binder)؛ برای اتصال بهتر رنگ به پارچه
یک بایندر محلول در آب است که برای ایجاد اتصال بهتر بین رنگ و سطح پارچه استفاده میشود. این ماده را میتوان در ترکیب با رنگهای اکریلیک، به کار برد تا چسبندگی و دوام رنگ روی سطح افزایش پیدا کند. بیندر پس از خشکشدن شفاف میشود و در برابر آب، اشعهی UV و مواد شوینده مقاوم است.
3. چسب DM5؛ برای آمادهسازی و ایجاد زیرساز
DM5 نوعی چسب انعطافپذیر است که در برخی پروژههای رنگآمیزی پارچه بهعنوان زیرساز یا پرایمر مورد استفاده قرار میگیرد. این ماده میتواند با کاهش میزان جذب سطح، مانع نفوذ بیش از حد رنگ به الیاف شود و در نتیجه کنترل بیشتری روی اجرای طرح ایجاد کند. DM5 در برابر شستوشو و اشعهی UV مقاوم است، پس از خشک شدن کاملاً بیرنگ میشود و انعطافپذیری بالایی دارد.
4. ریتاردر (Retarder)؛ برای افزایش زمان کار با رنگ
رنگ روی پارچه، بهویژه در محیطهای گرم و خشک، ممکن است سریعتر از چیزی که انتظار دارید خشک شود. Retarder با کاهش سرعت خشکشدن، زمان بیشتری برای کار روی سطح در اختیار هنرمند قرار میدهد.
5. مدیوم پفکی (Puffy / 3D Fabric Medium)؛ برای ایجاد طرحهای برجسته
این مدیوم به رنگ اضافه میشود و پس از اجرای طرح و اعمال حرارت، قسمتهای رنگشده منبسط شده و حالتی برجسته و پفکی پیدا میکنند. مدیوم پفکی برای طراحی روی لباس، کیف، پارچههای تزئینی و پروژههای هنری که به بافت سهبعدی نیاز دارند، بسیار جذاب است.
6. مدیوم شاین (Shine Medium)؛ برای جلوههای درخشان و تزئینی
مدیومهای شاین برای زمانی مناسباند که هدف، ایجاد جلوهای اکلیلی، درخشان یا متالیک روی پارچه باشد. این محصولات ممکن است در رنگها و جلوههایی مانند طلایی، نقرهای، صدفی و سایر طیفهای درخشان عرضه شوند.
7. مدیومهای مات و براق؛ برای کنترل ظاهر نهایی
در برخی پروژهها، هدف اصلی نه افزایش دوام یا تغییر قوام رنگ، بلکه کنترل میزان براقیت سطح است. در این موارد میتوان از مدیومهای ماتکننده یا براقکننده استفاده کرد.
8. فیکساتیو یا مدیوم تثبیتکننده؛ لایهی محافظ نهایی
فیکساتیو در واقع بیشتر یک لایهی محافظ نهایی است تا مدیومی که در ساختار رنگ استفاده شود. این محصول پس از اتمام نقاشی روی سطح اعمال میشود تا از طرح در برابر عواملی مانند سایش، رطوبت و شرایط محیطی محافظت کند.
بهترین برندهای مدیوم رنگ پارچه
در میان برندهای خارجی، موارد زیر از برندهای معتبر و قابلاتکا هستند:
- پ ب ا
- آمستردام
- مونت مارت
- ساکورا
- لیکوئیتکس
در میان برندهای ایرانی نیز این شرکتها سابقهی تولید محصولات باکیفیت دارند:
- ماری ورک
- وستا
- ریمانو
- سوداکو
انواع مدیوم رنگ شیشه
مدیوم رنگ شیشه برای تغییر ویژگیهای رنگ، کنترل غلظت، ایجاد جلوههای مختلف و بهبود عملکرد رنگ روی شیشه استفاده میشود. هنگام خرید، بهتر است نوع رنگ (پایه آب یا پایه حلال) و کاربرد مدیوم را در نظر بگیرید.
مهمترین انواع مدیوم رنگ شیشه عبارتاند از:
- مدیوم رقیقکننده یا تینر (Vitrail Thinner): برای رقیق کردن و ترکیب رنگهای ویترای پایه حلال استفاده میشود و به تنظیم غلظت رنگ کمک میکند.
- مدیوم ماتکننده (Vitrail Matte Medium): با ترکیب شدن با رنگهای شفاف، جلوهای مات یا نیمهمات شبیه شیشه سندبلاستشده ایجاد میکند.
- مدیوم روشنکننده (Vitrail Lightening Medium): بدون کاهش شفافیت و کیفیت رنگ، امکان ایجاد تنالیتههای روشنتر و ساخت طیفهای متنوع را فراهم میکند. بهتر است مدیوم و رنگ از یک برند باشند.
- مدیوم صدفی یا اکلیلی (Vitrail Glitter Medium): برای ایجاد جلوههای درخشان و براق به کار میرود و ظاهر جذابتری به آثار شیشهای میدهد.
- مدیوم ضدچکه (Vitrail No-Drip Medium): غلظت رنگ را افزایش میدهد و از جاری شدن آن روی سطوح عمودی جلوگیری میکند. این محصول امروزه کمتر در بازار پیدا میشود.
- حلال (Solvent): بیشتر برای تمیز کردن قلممو و ابزار، پاک کردن رنگ و حل کردن رنگهای خشک استفاده میشود. حلالها معمولاً فرار و دارای بوی تند هستند؛ بنابراین استفاده از آنها به تهویه مناسب نیاز دارد.
توجه داشته باشید: «مدیوم شیشه» با «مدیوم رنگ شیشه» یکسان نیست. مدیوم شیشه معمولاً با رنگ اکریلیک ترکیب میشود تا چسبندگی، شفافیت و انعطافپذیری رنگ روی سطوحی مانند شیشه، سرامیک و چینی افزایش پیدا کند.
بهترین مارکهای مدیوم رنگ شیشه
از جمله برندهای مطرح و پرفروش خارجی میتوان به پ ب ا و مونت مارت اشاره کرد. در میان برندهای داخلی نیز باران، سوداکو و وستا از برندهای شناختهشده هستند.
نکات کاربردی برای خرید انواع مدیوم رنگ
- مدیوم را متناسب با تکنیک نقاشی خود انتخاب کنید. برای رنگ روغن، اگر به خشک شدن آهسته برای اجرای تکنیک لایهگذاری نیاز دارید، روغن بزرک گزینه مناسبی است؛ اما اگر سرعت کار بالاست و به خشک شدن سریع نیاز دارید، لیکوئین یا تربانتین انتخاب بهتری هستند. برای حجمسازی در اکریلیک، ژل یا خمیر مدلینگ مناسب است. برای لایههای شفاف و لعابکاری، مدیوم براق یا مدیوم لعاب (گلیز) گزینه بهتری خواهد بود و برای اجرای تکنیک نقاشی سیال، مدیوم پورینگ انتخابی ایدهآل است.
- به میزان سمی بودن و بوی مدیوم توجه کنید. مدیومهای مدرن آلکیدی با حلالهای ملایمتر، برای استفاده طولانیمدت ایمنترند.
- تاریخ تولید، تاریخ انقضا و شرایط نگهداری را بررسی کنید. مدیومهای فاسد یا تاریخگذشته کیفیت خود را از دست میدهند؛ بنابراین از خرید محصولات تاریخگذشته یا نزدیک به انقضا خودداری کنید.
- به خاصیت زردکنندگی برخی مدیومها توجه داشته باشید؛ بهویژه هنگام مخلوط کردن مدیوم با رنگهای روشن.
- از مصرف بیش از حد مدیومهای خشککننده قوی مانند اسکاتیف خودداری کنید؛ زیرا میتوانند باعث چروک شدن رنگ شوند.
- برای استفاده بهعنوان لایه نهایی، از وارنیش استفاده کنید.
- تفاوت میان مدیوم و افزودنی را در نظر بگیرید. مدیومها حاوی چسب اکریلیک هستند؛ اما افزودنیها فاقد چسب اکریلیک بوده و مصرف بیش از حد آنها میتواند باعث تضعیف چسبندگی و دوام رنگ شود. همیشه دستورالعمل روی بستهبندی را برای تعیین نسبت اختلاط مطالعه کنید.
- هرگز از مدیوم مخصوص یک نوع رنگ برای رنگی با پایه متفاوت استفاده نکنید. برای مثال، مدیومهای مخصوص رنگ روغن برای رنگ اکریلیک مناسب نیستند؛ زیرا با پایه آب اکریلیک سازگار نیستند و میتوانند به مرور زمان باعث ترک خوردن یا جدا شدن لایههای رنگ شوند.
- هنگام انتخاب مدیوم رنگ شیشه، حتماً از مدیوم همخانواده با پایه رنگ خود (آب یا حلال) استفاده کنید و بر اساس نیازتان، مانند ضدچکه، ماتکننده یا رقیقکننده، محصول تخصصی مناسب را انتخاب کنید.
نتیجه گیری
برای انتخاب انواع مدیوم رنگ مهمترین نکته در نظر گرفتن تکنیک اجرایی (آبرنگ، گواش، رنگ روغن، رنگ اکریلیک، رنگ پارچه، رنگ شیشه) و انتظاریست که از مدیوم دارید.
سوالات متداول
1. آیا مدیومهای مارکهای مختلف با هم سازگارند؟
تا حدودی بله، اما تنها وقتی پایه شیمیایی آنها یکی باشد (مثلاً هر دو آکریلیک یا هر دو روغن)؛ در غیر این صورت (آکریلیک با روغن) هرگز ترکیب نمیشوند. برای اطمینان از پایداری و ماندگاری اثر، ترجیحاً از یک برند استفاده کنید.
2. آیا میتوان از مدیومهای رنگ روغن برای رنک اکریلیک استفاده کرد؟
هرگز از مدیومهای مخصوص رنگ روغن برای رنگ اکریلیک استفاده نکنید؛ زیرا این محصولات با پایه آب اکریلیک سازگار نیستند و میتوانند به مرور زمان باعث ترک خوردن یا جدا شدن لایههای رنگ شوند.
3. مدیوم چه تفاوتی با افزودنی دارد؟
مدیوم معمولاً حاوی چسبانندهی رنگ (Binder) است و پس از ترکیب با رنگ، بخشی از لایهی نهایی رنگ را تشکیل میدهد. بنابراین مدیوم با رنگ پیوند پیدا میکند، اما افزودنی چیزی است که به رنگ اضافه میشود تا رفتار آن را تغییر دهد.
